و يكى از ان بنام هشام بن عبد الملك اموى ( 105 / 125 ه ) و ديگرى بنام المامون عباسى ( 198 / 218 ه ) و برخى مسكوك مسى از هشام بن عمر حاكم سند از طرف خليفه منصور عباسى بدست آمده « 1 » ، و او از اعراب تغلبى است كه در سنه 151 ه 768 م به سند مقرر شده ، بنابرين توان گفت كه روابط دادوستد مسلمانان عربى در همين ايام با سرزمين‌هاى سمت شرقى افغانستان موجود بوده است . و بهر حال كشف بقاياى اين مسجد قديم كه در اوايل قرن دوم هجرى بنا يافته نمونهء مساجد باستانى را نشان ميدهد . ديگر مسجد قديم كه در همين سرزمين بنا شده مسجديست بزرگ كه محمد بن قاسم در سنه 92 ه 711 م بعد از فتح پايتخت راجه داهر سند ه يعنى ارور درين شهر بنا نهاده بود ، « 2 » و اكنون فقط دو ديوار اين مسجد باقيست كه فاصلهء بينى آن 15 فت و مدخل آن 2 / 1 4 فت است ، و برين ديوارها آثار كاشىكارى هم ديده مىشود ، و چون كاشى در در ابنيهء هندوان مستعمل نبود ، بنابر ان بايد گفت كه اعراب كارخانهاى آن را از پارس با خود آورده و درين سرحد غربى هند آن را رواج داده‌اند . چون اين پايتخت در زلزله‌ييكه ديبل و ديگر بلاد سند را ويران كرد ، خراب شد ، بنابرين اثرى از آباديهاى قديم باقى نمانده است . « 3 » بعضى از مساجد خراسان را خانيكوف از يادگارهاى عصر اول اسلام ميداند ، و درين طرز ، معمارى عرب و خراسان باهم تركيب يافته است . طاق و منارهاى مخروطى و قرار دادن ايوانچه در انتهاى آن و استعمال كاشىهاى ميناكار در آرايش و تزيين تماما طرزيست خراسانى و برعكس گل و بوته و نقش و نگار داخل و كارهاى قلمى و ستونهاى بلند آن طرز معمارى عرب مىباشد . « 4 » از آثار مسجديكه در شيراز در 281 ه 894 م از طرف عمرو ليث پادشاه بزرگ

--> ( 1 ) - راپور رسمى وزارت اطلاعات كراچى نمبر 3047 هژدهم جون 1960 م ( 2 ) - عجايب الهند بزرگ بن شهريار 3 ( 3 ) - شهرهاى قديم و جديد پاكستان ( انگليسى ) طبع كراچى 1950 م تاليف دكتور عبد الحميد خان ( 4 ) - تمدن اسلام و عرب 227 ترجمه فارسى .